บริการวิจัยและทดสอบทางคลินิก Functional Drink พลังงานและสมาธิ (Functional Drink Energy and Focus Clinical Trial)

Functional Drink หรือเครื่องดื่มฟังก์ชัน คือเครื่องดื่มที่ผสมส่วนประกอบซึ่งเกี่ยวข้องกับสุขภาพหรือการทำงานของร่างกาย ไม่ได้มีไว้เพื่อดับกระหายหรือให้ความสดชื่นเพียงอย่างเดียว เครื่องดื่มกลุ่มพลังงานและสมาธิ เช่น เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนร่วมกับแอล-ธีอะนีน วิตามินบีรวม หรือสารสกัดโสม มีทั้งแบบพร้อมดื่ม แบบช็อต และแบบผงชงดื่ม การวิจัยและทดสอบทางคลินิก (Clinical Trial) ของเครื่องดื่มกลุ่มนี้คือการเปรียบเทียบความรู้สึกมีพลัง ความตื่นตัว สมาธิ และความล้า ระหว่างผู้ที่ดื่มเครื่องดื่มทดสอบกับผู้ที่ดื่มเครื่องดื่มหลอก (Placebo) ภายใต้สภาวะที่ควบคุม

ตลาดเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพกลุ่มพลังงานและสมาธิเติบโตต่อเนื่องทั้งในประเทศไทยและตลาดโลก ผู้บริโภควัยทำงานและนักศึกษามองหาเครื่องดื่มที่ช่วยเรื่องความรู้สึกมีพลังและสมาธิ มากกว่าความสดชื่นชั่วคราว เจ้าของแบรนด์ที่ต้องการสื่อสารผลเหล่านี้บนฉลากหรือในสื่อการตลาดต้องมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับข้อความนั้น และการโฆษณาอาหารต้องเป็นไปตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 รวมถึงขออนุญาตโฆษณาเมื่อกฎหมายกำหนด เครื่องดื่มที่ผสมคาเฟอีนยังมีข้อกำหนดเฉพาะด้านส่วนประกอบ ฉลาก และการโฆษณาที่ต้องตรวจสอบก่อนวางแผนการสื่อสาร

ความท้าทายหลักของการพัฒนาเครื่องดื่มกลุ่มนี้คือการแสดงว่าผลิตภัณฑ์ส่งผลต่อพลังงานและสมาธิในสภาวะจริง ซึ่งต้องอาศัยแบบประเมินที่ผู้เข้าร่วมรายงานเอง (Patient-Reported Outcome Measures: PROMs) ที่พัฒนาและตรวจสอบความเที่ยงตรงแล้วเป็นหลัก บริษัท วิสไบโอ จำกัด ให้บริการออกแบบโครงการ บริหารและประสานงานการศึกษาทางคลินิก (Project Management และ Project Coordination) สำหรับ Functional Drink กลุ่มพลังงานและสมาธิ ร่วมกับเครือข่ายศูนย์วิจัยทางคลินิกและโรงพยาบาลพันธมิตรหลายแห่ง ตั้งแต่การวางแผนโปรโตคอลการวิจัย (Protocol) จนถึงรายงานฉบับสมบูรณ์ ตามหลักการปฏิบัติการวิจัยทางคลินิกที่ดี (Good Clinical Practice: GCP) และรองรับผู้สนับสนุนโครงการทั้งในไทยและต่างประเทศ

ภายใต้พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 การอนุญาตเครื่องดื่มของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) มุ่งพิจารณาความปลอดภัยและคุณภาพของผลิตภัณฑ์เป็นหลัก ไม่ได้เป็นการยืนยันผลต่อระดับพลังงาน สมาธิ หรือความล้าตามที่สื่อสารในการตลาด เลขสารบบอาหาร (เลข อย.) บนฉลากจึงไม่ใช่หลักฐานว่าเครื่องดื่มให้ผลเหล่านั้น และการสื่อสารผลโดยไม่มีหลักฐานรองรับเสี่ยงต่อการฝ่าฝืนกฎหมายโฆษณาอาหาร

แนวโน้มตลาดทำให้เรื่องนี้ชัดขึ้น ผู้บริโภครุ่นใหม่มีความรู้และตั้งคำถามกับข้อความด้านพลังงานและสมาธิมากขึ้น ขณะที่ผู้ซื้อของ Modern Trade ผู้จัดจำหน่าย และคู่ค้าส่งออกบางรายเริ่มขอเอกสารทางวิทยาศาสตร์ประกอบก่อนรับสินค้าเข้าจำหน่าย

การศึกษาทางคลินิกออกแบบมาเพื่อสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์นี้โดยตรง ด้วยการเปรียบเทียบระดับพลังงาน สมาธิ และความล้า ระหว่างกลุ่มที่ได้รับเครื่องดื่มทดสอบกับกลุ่มที่ได้รับเครื่องดื่มหลอก ในสภาวะที่ควบคุมตามหลัก GCP ข้อมูลที่ได้ใช้ประกอบการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสื่อสารที่มีหลักฐานรองรับ

เครื่องดื่มกลุ่มพลังงานและสมาธิมีความหลากหลายทั้งส่วนประกอบและกลไกการออกฤทธิ์ ส่วนประกอบที่พบบ่อย ได้แก่ คาเฟอีน (Caffeine) ซึ่งมักใช้ร่วมกับแอล-ธีอะนีน (L-Theanine) ในสูตรที่มุ่งเรื่องความตื่นตัวและสมาธิ กลุ่มวิตามินบีซึ่งเกี่ยวข้องกับกระบวนการสร้างพลังงานของเซลล์ และสารสกัดสมุนไพรกลุ่มอะแดปโตเจน (Adaptogen) เช่น โสม (Ginseng) ซึ่งมีงานวิจัยด้านความเครียดและความล้าอยู่จำนวนหนึ่ง

งานวิจัยทางคลินิกของเครื่องดื่มกลุ่มนี้ใช้การออกแบบที่เข้มงวดขึ้น O’Shea et al. (2025) ศึกษาแบบสุ่ม ปกปิดสองทาง มีกลุ่มเปรียบเทียบเป็นเครื่องดื่มหลอก และสลับกลุ่ม (Randomized, Double-blind, Placebo-controlled, Crossover Trial) ในผู้ใหญ่สุขภาพดี 37 คน อายุ 18–30 ปี ผู้เข้าร่วมดื่มเครื่องดื่มแบบช็อต (Functional Energy Shot) ที่มีคาเฟอีน โสม วิตามิน และทอรีน หรือเครื่องดื่มหลอกที่ปรับรสชาติให้เหมือนกัน ในวันทดสอบที่ห่างกันหนึ่งสัปดาห์ แล้ววัดสมรรถนะทางปัญญาและอารมณ์ซ้ำหลายครั้งในช่วงประมาณ 2 ชั่วโมงหลังดื่ม ผลพบว่าเมื่อดื่มเครื่องดื่มทดสอบ สมรรถนะทางปัญญาดีกว่าเมื่อดื่มเครื่องดื่มหลอกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และความรู้สึกเหนื่อยล้าทางจิตใจระหว่างทำงานที่ต้องใช้ความคิดต่อเนื่องลดลง งานนี้แสดงประเด็นเฉพาะของการศึกษาเครื่องดื่ม ได้แก่ การทำเครื่องดื่มหลอกให้มีรสชาติเหมือนเครื่องดื่มทดสอบ การวัดผลในช่วงเวลาสั้นหลังดื่มแต่ละครั้ง และการเลือกตัวชี้วัดด้านสมาธิให้เหมาะสม ซึ่งมีผลโดยตรงต่อความน่าเชื่อถือของหลักฐาน

ความท้าทายของการวัดผลด้านพลังงานและสมาธิอยู่ที่ตัวชี้วัดหลักส่วนใหญ่เป็นความรู้สึกของผู้เข้าร่วม (Subjective) ไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกมีพลัง ความตื่นตัว หรือสมาธิ จึงต้องใช้เครื่องมือประเมินที่พัฒนาและตรวจสอบความเที่ยงตรงแล้ว Chalder et al. (1993) พัฒนามาตรวัดความล้า (Fatigue Scale) 14 ข้อ ซึ่งแยกความล้าด้านร่างกายและด้านจิตใจ และเป็นเครื่องมือที่ใช้แพร่หลายในการศึกษาทางคลินิก ส่วน Lee et al. (1991) ตรวจสอบความเที่ยงตรงและความเชื่อถือได้ของมาตรวัดความล้าแบบเส้นตรง (Visual Analogue Scale for Fatigue: VAS-F) ซึ่งมี 18 ข้อเกี่ยวกับความล้าและพลังงาน เครื่องมือทั้งสองเป็นตัวอย่างของมาตรวัดที่ใช้ในงานวิจัยด้านพลังงานและความล้า

การศึกษาทุกโครงการดำเนินตามหลัก GCP โดยคำนึงถึงลักษณะเฉพาะของการวัดผลด้านพลังงานและสมาธิ ซึ่งอาศัยแบบประเมินที่ผู้เข้าร่วมรายงานเองเป็นหลัก วิสไบโอทำหน้าที่ออกแบบโครงการและบริหารการศึกษาตั้งแต่การวางแผนจนถึงการส่งมอบรายงาน ส่วนการคัดเลือกและดูแลอาสาสมัครดำเนินการโดยแพทย์และนักวิจัยของศูนย์วิจัยที่รับผิดชอบโครงการ

ขั้นตอนที่ 1: ปรึกษาและออกแบบโปรโตคอล

วิสไบโอวิเคราะห์คุณสมบัติของเครื่องดื่ม ผลที่ผู้ประกอบการต้องการกล่าวอ้าง และวัตถุประสงค์ของผลิตภัณฑ์ ร่วมกับผู้วิจัยของศูนย์วิจัยพันธมิตร เพื่อกำหนดแผนการศึกษาที่เหมาะสม รวมถึงการเลือกตัวชี้วัดผลหลัก (Primary Endpoint) ด้านพลังงาน ความล้า และสมาธิที่ผู้เข้าร่วมประเมินเอง ขั้นตอนนี้ครอบคลุมการกำหนดเกณฑ์คัดเข้าและคัดออกของอาสาสมัคร (Inclusion/Exclusion Criteria) ให้เหมาะกับคำกล่าวอ้าง และการประมาณขนาดกลุ่มตัวอย่าง (Sample Size Estimation) ให้มีกำลังทางสถิติเพียงพอ

ขั้นตอนที่ 2: ขออนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์

ก่อนเริ่มเก็บข้อมูลใด ๆ โปรโตคอลและเอกสารชี้แจงเพื่อขอความยินยอม (Informed Consent) ต้องได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ (Institutional Review Board: IRB) ทุกกรณี วิสไบโอประสานการจัดเตรียมเอกสารร่วมกับผู้วิจัยของศูนย์วิจัย และติดตามการปรับแก้ตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมการจนได้รับอนุมัติ

ขั้นตอนที่ 3: คัดเลือกและคัดกรองอาสาสมัคร

เมื่อได้รับอนุมัติแล้ว ศูนย์วิจัยที่รับผิดชอบโครงการจะรับสมัครและคัดกรองอาสาสมัครตามโปรโตคอล แพทย์และนักวิจัยของศูนย์วิจัยดูแลให้อาสาสมัครทุกคนได้รับข้อมูลครบถ้วน ลงนามยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร และผ่านการคัดกรองสุขภาพก่อนเข้าร่วมการศึกษา ส่วนวิสไบโอประสานกำหนดการและความพร้อมของโครงการระหว่างผู้สนับสนุนโครงการกับศูนย์วิจัย

ขั้นตอนที่ 4: ดำเนินการศึกษาและเก็บข้อมูล

อาสาสมัครได้รับเครื่องดื่มทดสอบหรือเครื่องดื่มหลอก และมีการเก็บข้อมูลตามจุดเวลาที่กำหนดในโปรโตคอล โดยใช้เครื่องมือประเมินมาตรฐานที่เป็นที่ยอมรับในงานวิจัยทางคลินิก เช่น มาตรวัดความล้าที่อาสาสมัครประเมินเอง มาตรวัดแบบเส้นตรง (VAS) ด้านพลังงานและความตื่นตัว และแบบประเมินอารมณ์ ร่วมกับการบันทึกเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ (Adverse Events) ตลอดการศึกษา ผู้วิจัยของศูนย์วิจัยเป็นผู้ประเมินและดูแลความปลอดภัยของอาสาสมัคร ส่วนวิสไบโอติดตามความก้าวหน้าและความครบถ้วนของข้อมูลในฐานะผู้บริหารโครงการ

ขั้นตอนที่ 5: วิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำรายงาน

ข้อมูลทั้งหมดวิเคราะห์ทางสถิติตามแผนการวิเคราะห์ทางสถิติ (Statistical Analysis Plan: SAP) ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า และสรุปเป็นรายงานวิทยาศาสตร์ฉบับสมบูรณ์ตามรูปแบบที่ใช้ในระดับสากล วิสไบโอประสานงานการวิเคราะห์และส่งมอบรายงานให้ผู้สนับสนุนโครงการ รายงานนี้ใช้เป็นข้อมูลประกอบการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสื่อสารที่มีหลักฐานรองรับ

บริการนี้ออกแบบมาสำหรับเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพที่ต้องการสื่อสารเรื่องพลังงานและสมาธิในรูปแบบต่าง ๆ ตัวอย่างประเภทส่วนประกอบและรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมมีดังนี้

หลักฐานจากการศึกษาทางคลินิกไม่ได้เป็นเพียงเอกสารประกอบด้านกฎหมาย แต่เป็นสินทรัพย์เชิงกลยุทธ์ที่เจ้าของแบรนด์เครื่องดื่มเพื่อสุขภาพนำไปสร้างมูลค่าได้หลายด้าน

การวางตำแหน่งผลิตภัณฑ์ในระดับพรีเมียม

เครื่องดื่มที่มีข้อมูลจากการศึกษาทางคลินิกวางตำแหน่งในกลุ่มพรีเมียมได้อย่างมีเหตุผลและน่าเชื่อถือ ในตลาดที่ผู้บริโภคตั้งคำถามกับข้อความด้านพลังงานและสมาธิมากขึ้น ผลที่วัดได้จริงด้วยเครื่องมือมาตรฐานในกลุ่มที่ได้รับเครื่องดื่มทดสอบเทียบกับกลุ่มควบคุมช่วยให้การสื่อสารคุณค่าของผลิตภัณฑ์มีข้อมูลรองรับ และแตกต่างจากคู่แข่งที่ไม่มีข้อมูลดังกล่าว

การเจรจากับช่องทาง Modern Trade และอีคอมเมิร์ซ

แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซและผู้ซื้อของ Modern Trade ในหมวดสุขภาพและพลังงานหลายรายขอเอกสารทางวิทยาศาสตร์ประกอบ รายงานการศึกษาทางคลินิกที่ดำเนินตามหลัก GCP ช่วยให้การเจรจาและการนำสินค้าเข้าช่องทางเหล่านี้ราบรื่นขึ้น

การลดความเสี่ยงด้านกฎหมายและการขยายสู่ตลาดต่างประเทศ

ข้อความด้านพลังงานและสมาธิที่มีหลักฐานจากการศึกษาทางคลินิกรองรับ ช่วยลดความเสี่ยงที่การโฆษณาจะเข้าข่ายโอ้อวดเกินจริงภายใต้พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 นอกจากนี้รายงานการศึกษาที่ออกแบบและรายงานตามหลักสากลเป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมเข้าสู่ตลาดต่างประเทศ ซึ่งแต่ละประเทศมีข้อกำหนดของตนเอง

การนำข้อมูลวิทยาศาสตร์ไปใช้ในการสื่อสารการตลาด

ข้อมูลที่วัดได้จริงจากการศึกษาทางคลินิกใช้ต่อยอดการสื่อสารได้หลายช่องทาง ทั้งนี้การเผยแพร่ในเชิงโฆษณาต้องยื่นขออนุญาตโฆษณาจาก อย. ให้ถูกต้องก่อนเผยแพร่ตามที่กฎหมายกำหนด

1. เครื่องดื่มที่จำหน่ายในประเทศไทยต้องได้เลขสารบบอาหาร (เลข อย.) แล้วก่อนเริ่มการศึกษา ส่วนผลิตภัณฑ์ของผู้สนับสนุนโครงการจากต่างประเทศ วิสไบโอจะประเมินเงื่อนไขทางกฎหมายร่วมกับศูนย์วิจัยเป็นรายโครงการ
2. วิสไบโอและศูนย์วิจัยออกแบบแผนการศึกษาให้เหมาะกับผลิตภัณฑ์และคำกล่าวอ้างของแต่ละรายการโดยเฉพาะ
3. การศึกษาทุกโครงการต้องได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ก่อนเริ่มทุกกรณี

สำหรับแบรนด์ที่ต้องการสร้างหลักฐานครบทุกระดับ วิสไบโอรองรับตั้งแต่การวิเคราะห์ปริมาณสารสำคัญในผลิตภัณฑ์ เช่น วิตามินบี 12 และสารสำคัญในกระชายดำ การทดสอบฤทธิ์เบื้องต้นในระดับเซลล์ (In Vitro) ไปจนถึงการศึกษาทางคลินิกในอาสาสมัคร หลัก GCP ใช้กับการศึกษาในมนุษย์ ส่วนงานในห้องปฏิบัติการดำเนินตามวิธีทดสอบของแต่ละรายการ การวางแผนหลักฐานทุกระดับกับผู้ประสานงานรายเดียวช่วยให้ข้อมูลแต่ละขั้นสอดคล้องกันและไม่เกิดช่องว่าง

Functional Drink คืออะไร

Functional Drink หรือเครื่องดื่มฟังก์ชัน คือเครื่องดื่มที่ผสมส่วนประกอบซึ่งเกี่ยวข้องกับสุขภาพหรือการทำงานของร่างกาย ไม่ได้มีไว้เพื่อดับกระหายหรือให้ความสดชื่นเพียงอย่างเดียว กลุ่มพลังงานและสมาธิมักมีส่วนประกอบ เช่น คาเฟอีนร่วมกับแอล-ธีอะนีน วิตามินบีรวม หรือสารสกัดโสม ในรูปแบบพร้อมดื่ม แบบช็อต หรือผงชงดื่ม

เลข อย. บนเครื่องดื่มยืนยันผลด้านพลังงานและสมาธิหรือไม่

ไม่ได้ยืนยัน การอนุญาตของ อย. ภายใต้พระราชบัญญัติอาหารมุ่งพิจารณาความปลอดภัยและคุณภาพของผลิตภัณฑ์เป็นหลัก หากต้องการสื่อสารผลด้านพลังงานหรือสมาธิ ข้อมูลทางคลินิกช่วยให้มีหลักฐานรองรับ และการโฆษณายังต้องเป็นไปตามกฎหมายอาหาร

วัดผลด้านพลังงานและสมาธิด้วยเครื่องมืออะไร

ใช้แบบประเมินที่อาสาสมัครรายงานเอง เช่น มาตรวัดความล้าของ Chalder มาตรวัดความล้าแบบเส้นตรง (VAS-F) และมาตรวัดด้านพลังงานและความตื่นตัว ร่วมกับแบบประเมินอารมณ์ และบันทึกเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ตลอดการศึกษา

ทำไมต้องเปรียบเทียบกับเครื่องดื่มหลอก

ความรู้สึกมีพลังและสมาธิเป็นตัวชี้วัดที่ผู้เข้าร่วมประเมินเอง การเปรียบเทียบกับเครื่องดื่มหลอกที่ปรับรสชาติให้เหมือนกัน โดยผู้เข้าร่วมและผู้วิจัยไม่ทราบว่าดื่มเครื่องดื่มใด ช่วยแยกผลของเครื่องดื่มทดสอบออกจากปัจจัยอื่น เช่น ความคาดหวังของผู้ดื่ม

วิสไบโอทำหน้าที่อะไรในโครงการ และใครดูแลอาสาสมัคร

วิสไบโอออกแบบโครงการ บริหารและประสานงานการศึกษาร่วมกับเครือข่ายศูนย์วิจัยทางคลินิกและโรงพยาบาลพันธมิตรหลายแห่ง ส่วนการคัดเลือกและดูแลอาสาสมัครดำเนินการโดยแพทย์และนักวิจัยของศูนย์วิจัยที่รับผิดชอบโครงการ

ผลการศึกษารับประกันการได้รับอนุญาตโฆษณาหรือไม่

ไม่รับประกัน ผลการศึกษาเป็นข้อมูลประกอบการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสื่อสารที่มีหลักฐานรองรับ การนำไปใช้บนฉลากหรือในโฆษณาต้องเป็นไปตามกฎหมายและขออนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อกฎหมายกำหนด วิสไบโอไม่รับประกันผลการศึกษาหรือผลการพิจารณาของหน่วยงานรัฐ

สนใจบริการวิจัยทางคลินิกสำหรับ Functional Drink กลุ่มพลังงานและสมาธิของท่าน ติดต่อวิสไบโอเพื่อรับคำปรึกษาเบื้องต้นฟรีได้ทางช่องทางต่อไปนี้

• แบบฟอร์มติดต่อ: https://visbio.co.th/contact-us/
• LINE Official Account: @visbio
• อีเมล: service@visbio.co.th
• โทร: 098-635-4197
• ระยะเวลาดำเนินการ: สอบถามเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง

ดูบริการทดสอบทางคลินิกทั้งหมดได้ที่หน้าบริการทดสอบทางคลินิกของวิสไบโอ

• บทบาทของวิสไบโอ: วิสไบโอออกแบบโครงการ บริหารและประสานงานการศึกษา (Project Management และ Project Coordination) ร่วมกับเครือข่ายศูนย์วิจัยทางคลินิกและโรงพยาบาลพันธมิตรหลายแห่ง รองรับผู้สนับสนุนโครงการทั้งในไทยและต่างประเทศ การคัดเลือกและดูแลอาสาสมัครดำเนินการโดยแพทย์และนักวิจัยของศูนย์วิจัยที่รับผิดชอบโครงการ
• จริยธรรมการวิจัย: การศึกษาในมนุษย์ทุกโครงการเริ่มได้หลังได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ และดำเนินการตามหลักการปฏิบัติการวิจัยทางคลินิกที่ดี (Good Clinical Practice: GCP) อาสาสมัครทุกคนลงนามยินยอมหลังได้รับข้อมูลครบถ้วน
• ผลิตภัณฑ์ยาและยาสมุนไพร: การศึกษาต้องเป็นไปตามข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์นั้น ผู้สนับสนุนโครงการ ศูนย์วิจัย และวิสไบโอวางแผนขั้นตอนเหล่านี้ร่วมกันตั้งแต่ต้นโครงการ
• การนำผลไปใช้: ผลการศึกษาเป็นข้อมูลประกอบการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสื่อสารที่มีหลักฐานรองรับ การนำไปใช้บนฉลากหรือในโฆษณาต้องเป็นไปตามกฎหมายของผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท และขออนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อกฎหมายกำหนด วิสไบโอไม่รับประกันผลการศึกษาหรือผลการพิจารณาของหน่วยงานรัฐ
• อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: ผลการศึกษาไม่ใช่การรับรองว่าผลิตภัณฑ์ใช้วินิจฉัย บำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค
• ระยะเวลาดำเนินการ: ขึ้นกับรูปแบบการศึกษาและขั้นตอนการอนุมัติ สอบถามเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง

เอกสารอ้างอิง:

1. Chalder, T., Berelowitz, G., Pawlikowska, T., Watts, L., Wessely, S., Wright, D., & Wallace, E. P. (1993). Development of a fatigue scale. Journal of Psychosomatic Research, 37(2), 147–153. https://doi.org/10.1016/0022-3999(93)90081-P
2. Lee, K. A., Hicks, G., & Nino-Murcia, G. (1991). Validity and reliability of a scale to assess fatigue. Psychiatry Research, 36(3), 291–298. https://doi.org/10.1016/0165-1781(91)90027-M
3. O’Shea, O. K., Lawley, N., Azzopardi, A., Gutkowski, A., Niedziela, M. M., Horn, R., Kennedy, D. O., & Adamson, J. (2025). Acute beneficial effects of a functional energy shot on cognitive performance and mood states during cognitively demanding task performance: A randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover trial. Frontiers in Nutrition, 11, 1496092. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1496092